ნობელიანტები ქიმიაში

ბენჯამინ ლისტი (Benjamin List )

დაბადება: 1968-01-11 (ფრანკფურტი, გერმანია)

გარდაცვალება:

ალმა–მატერი: ბერლინის თავისუფალი უნივერსიტეტი (Freie Universität Berlin); იოჰან ვოლფგანგ გოეთეს სახელობის ფრანკფურტის უნივერსიტეტი (Goethe University Frankfurt)

პრემია:2021

ასიმეტრიული ორგანული კატალიზის განვითარებისთვის

ბენჯამინ ლისტი გერმანელი ქიმიკოსია, რომლის კვლევები დაკავშირებულია ორგანულ სინთეზთან, კატალიზთან და ქირალური მოლეკულების სელექციურ მიღებასთან. 2000 წელს მან აჩვენა, რომ ამინომჟავა პროლინი შეიძლება გამოყენებულ იქნეს კატალიზატორად ასიმეტრიულ ორგანულ რეაქციებში. ამ აღმოჩენამ ხელი შეუწყო კატალიზის ახალი მიმართულების - ორგანოკატალიზის - ჩამოყალიბებასა და განვითარებას.

ლისტი მუშაობს გერმანიის ქალაქ მიულჰაიმ-ან-დერ-რურში მდებარე მაქს პლანკის ქვანახშირის კვლევის ინსტიტუტში (Max-Planck-Institut für Kohlenforschung), სადაც 2005 წლიდან ჰომოგენური კატალიზის მიმართულების დირექტორია.

ბიოგრაფია

ბენჯამინ ლისტი დაიბადა 1968 წლის 11 იანვარს, ფრანკფურტში, გერმანიაში. ქიმიის შესწავლა ბერლინის თავისუფალ უნივერსიტეტში დაიწყო, ხოლო დოქტორის ხარისხი 1997 წელს ფრანკფურტის გოეთეს უნივერსიტეტში მიიღო.

1997–1998 წლებში იგი პოსტდოქტორანტად მუშაობდა აშშ-ში, სკრიპსის კვლევით ინსტიტუტში (The Scripps Research Institute), ხოლო 1999 წელს იქ დამოუკიდებელი კვლევითი საქმიანობა დაიწყო. 2003 წელს გერმანიაში დაბრუნდა და მაქს პლანკის ქვანახშირის კვლევის ინსტიტუტში კვლევითი ჯგუფის ხელმძღვანელი გახდა. 2005 წლიდან ამავე ინსტიტუტის დირექტორია.

ლისტის სამეცნიერო საქმიანობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ეტაპი იყო იმის აღმოჩენა, რომ პროლინს — ბუნებრივ ამინომჟავას — შეუძლია გარკვეული ორგანული რეაქციების კატალიზება მეტალის შემცველი კატალიზატორებისა და რთული ფერმენტული სისტემების გარეშე. ამ მიდგომამ ორგანული სინთეზის ახალი შესაძლებლობები შექმნა.

ძირითადი შრომები

1. List, B.; Lerner, R. A.; Barbas, C. F. III. Proline-Catalyzed Direct Asymmetric Aldol Reactions. Journal of the American Chemical Society, 2000, 122, 2395–2396. DOI: 10.1021/ja994280y.

2. List, B. The Direct Catalytic Asymmetric Three-Component Mannich Reaction. Journal of the American Chemical Society, 2000, 122(38), 9336–9337. DOI: 10.1021/ja001923x.

3. List, B.; Pojarliev, P.; Biller, W. T.; Martin, H. J. The Proline-Catalyzed Direct Asymmetric Three-Component Mannich Reaction: Scope, Optimization, and Application to the Highly Enantioselective Synthesis of 1,2-Amino Alcohols. Journal of the American Chemical Society, 2002, 124(5), 827–833. DOI: 10.1021/ja0174231.

4. List, B. Asymmetric Enamine Catalysis. Chemical Reviews, 2007, 107(12), 5471–5569. DOI: 10.1021/cr0684016.

ნაშრომები

1. List, B.; Lerner, R. A.; Barbas, C. F. III. Proline-Catalyzed Direct Asymmetric Aldol Reactions. Journal of the American Chemical Society, 2000, 122, 2395–2396. DOI: 10.1021/ja994280y.

2. List, B. The Direct Catalytic Asymmetric Three-Component Mannich Reaction. Journal of the American Chemical Society, 2000, 122(38), 9336–9337. DOI: 10.1021/ja001923x.

3. List, B.; Pojarliev, P.; Biller, W. T.; Martin, H. J. The Proline-Catalyzed Direct Asymmetric Three-Component Mannich Reaction: Scope, Optimization, and Application to the Highly Enantioselective Synthesis of 1,2-Amino Alcohols. Journal of the American Chemical Society, 2002, 124(5), 827–833. DOI: 10.1021/ja0174231.

4. List, B. Asymmetric Enamine Catalysis. Chemical Reviews, 2007, 107(12), 5471–5569. DOI: 10.1021/cr0684016.

სტატია მომზადებულია მიერ